Archive

Archive for the ‘Research’ Category

Coimhead air ais air Guthan nan Eilean

15/12/2017 Leave a comment

Tha 10 bliadhna air a dhol seachad on a thàinig Sreath 1 dhe na bhideothan aig Guthan nan Eilean a-mach air DVD. Tha am pròiseact air fàs gu mòr on uair sin ann an diofar dhòighean. Tha a h-uile rud air-loidhne a-nis (seach air DVD); chuir Sreath 2 (Outdoors, Generations, Enterprise) gu mòr ris an uiread de bhideothan air an dèanamh le luchd-obrach a’ phròiseict; agus tha muinntir nan eilean agus buidhnean sa choimhearsnachd air a dhol an-sàs ann an stuthan ionnsachaidh a chruthachadh dhaibh fhèin. ’S dòcha gur e an aon rud nach eil air atharrachadh gu bheil an cuideam as truime fhathast ga chur air feuchainn ri clàradh Gàidhlig sam bith a thig a-mach às a’ phròiseict a stèidheachadh air beatha nan Gàidheal anns na h-eileanan. Gabhaidh sin fhaicinn fiù ’s sna sreathan às ùire – “Sgeulachdan Thormoid” agus “Saoghal Thormoid” anns an d’ fhuair am pròiseact stòiridhean agus còmhraidhean le Tormod MacGill-Eain san dà bhliadhna mu dheireadh, agus e air seatlaigeadh air ais ann an Uibhist.

Taic do luchd-ionnsachaidh

Thòisich Guthan nan Eilean (le taic bhon Aonadh Eòrpach) mar sgeama airson taic shìmplidh a thoirt do luchd-teagaisg agus do luchd-ionnsachaidh le bhith a’ cleachdadh teicneòlas ùr. Mar sin, bho thùs tha am pròiseact air a bhith airson comasan a leasachadh measg dhaoine sa choimhearsnachd ann a bhith a’ cruthachadh agus a’ sgaoileadh stuthan ionnsachaidh. Leis gu bheil barrachd stuth ann airson luchd-tòiseachaidh, san fharsaingeachd, na tha airson daoine a tha airson cumail orra gu fileantas, chuir am pròiseact cuideam air stuthan aig ìre caran nas àirde na an àbhaist – le measgachadh de phrògraman aithriseach, agus agallamhan le daoine sa choimhearsnachd a’ bruidhinn gu nàdarra. ’S e sin an seòrsa rud a tha ri fhaotainn ann an Sreathan 1 agus 2, le taic a bharrachd ann tro Chlilstore a bheir dhut an tar-sgrìobhadh air-loidhne cuide ris an fhilm fhèin.

Air an dèanamh leis a’ choimhearsnachd

An dèidh na sreathan sin, dh’atharraich an dòigh-obrach sa phròiseact. Chan e an luchd-obrach a chruthaich na stuthan ùra, ach daoine sa choimhearsnachd fhèin. Chìthear sin, mar eisimpleir, air na duilleagan “The Great War” no “Bonnie Prince Charlie”, sreathan a chaidh a dhèanamh ann an co-obrachadh le Comann Eachdraidh Uibhist a Tuath agus Stòras Uibhist, far an do rinn daoine mar Màiri Mhoireasdan, Tommy Dòmhnallach is eile an clàraidhean fhèin airson sgaoileadh air làrach a’ phròiseict. San dòigh seo fhuair am pròiseact stòiridhean ùra aig ìre fiù ’s nas fhaisge air a’ coimhearsnachd, agus bha cothrom aig daoine ùra a dhol an-sàs san obair agus sgilean a leasachadh.

Meadhanan sòisealta agus cànanan eile

Thòisich am pròiseact air-loidhne air WordPress (airson làrach-lìn) agus YouTube (airson nam filmichean). Ach an uair sin chaidh duilleag Facebook a chur air dòigh airson cuideachadh le fios a sgaoileadh mu na bha a’ dol anns a’ phròiseact agus anns a’ choimhearsnachd. Tha cunntas Twitter ann cuideachd, agus a-nis tha timcheall air 3,000 luchd-leantainn ann uile gu lèir, a tha sgapte air feadh an t-saoghail. Bho thùs bha am pròiseact ag obair gu dà-chànanach le Gàidhlig agus Beurla. Ach, mar a tha cùisean air fàs is air leasachadh, tha cànanan eile air nochdadh ann, leithid Gàidhlig na h-Èireann, Cuimris, Basgais, is eile. Aon uair is gun tòisich iad air cànan ùr ionnsachadh tha an ùidh aig cuid a’ fàs ann an dà-chànanas, agus mar as urrainn dhaibh cànanan eadar-dhealaichte a chleachdadh còmhla.

Tormod MacGill-Eain

’S dòcha gum b’ e Tormod MacGill-Eain an duine a bu chliobhaire gus sin a thuigsinn, agus e aig an aon àm fear dhe na daoine a b’ fheàrr airson sgeulachdan Gàidhlig is eile a chlàradh. As dèidh dha tilleadh a dh’Uibhist rinn e pìos no dhà airson Sreath 2 an toiseach. Chaidh e an-sàs anns na duilleagan “Storytellers” agus “Great War” cuideachd. Ach ’s e na “pièces do résistance” aige na sreathan a rinn e aig deireadh a bheatha, agus bha am pròiseact gu math fortanach gun d’ fhuaras an cothrom a ghuth a chlàradh fhad ’s a bha an comas fhathast aige gus na stòiridhean aige fhèin innse san stoidhle aige fhèin (“Sgeulachdan Thormoid”) agus, an uair sin, a bheachdan agus a chuimhneachan air beatha nan Gàidheal eadar Glaschu agus na h-Eileanan a mhìneachadh ann an sreath de chòmhraidhean fada (“Saoghal Thormoid”). Tha na clàraidhean sin uile rim faighinn a-nis ann an aon àite air làrach a’ phròiseict fon tiotal “Dìleab Thormoid”. Agus chan eil teagamh ach gur e stòras sònraichte a tha seo a chumas luchd-ionnsachaidh adhartach agus luchd-rannsachaidh eile gu math trang sna bliadhnaichean ri teachd.

Gàidhlig mar a tha i ga bruidhinn

Ged ’s ann airson luchd-ionnsachaidh a chaidh Guthan nan Eilean a stèidheachadh, tha e air a bhith a’ feuchainn bho thùs ri bhith a’ glacadh agus a’ cleachdadh cànan nan daoine fhèin anns na coimhearsnachdan. Chaidh cuideam a chur air Gàidhlig mar a tha i ga bruidhinn – ged a tha taic sgrìobhte ann cuideachd dhaibhsan a tha ga h-iarraidh air neo a tha ga faighinn cuideachail. Mar sin tha luchd-chleachdaidh a’ phròiseict a’ faighinn blasad chan ann a-mhàin air a’ chànan agus mar a tha Gàidhlig air a cleachdadh ann an dha-rìreabh san latha an-diugh, ach cuideachd air dòigh-beatha eileanach nan Gàidheal san t-saoghail ioma-chànanach, ioma-chultarach anns a bheil sinn beò.

 

Advertisements

Dìleab Thormoid

18/09/2017 2 comments

Tha beagan ùine air a dhol seachad a-nis on a chaochail Tormod MacGill-Eain (31/08/17) aig aois 80 bliadhna. Agus chaidh tòrr a sgrìobhadh ma dheidhinn mar-thà, ann am pàipearan naidheachd is eile, far an deach a mholadh gu mòr:

The Times (Peter Ross)
The Herald (Phil Davison)
The West Highland Free Press (Angus Peter Campbell)
Bella Caledonia (Jamie Chambers)
The Scotsman (John MacLeod)

Mar a thuirt sinn air Facebook agus Twitter aig an àm, chan eil na faclan againne airson rud nas brìoghmhor na na chaidh a sgrìobhadh shuas a ràdh mun duine fhèin. Ach ’s e rud mòr mòr a rinn Tormod airson Guthan nan Eilean thairis air na bliadhnaichean, agus tha còir againn an dìleab a dh’fhàg e dhuinn a chomharrachadh le taing agus meas mòr.

’S ann ann an 2010, beagan as dèidh dha thilleadh a dh’Uibhist, a thàinig sinn tarsainn air Tormod an toiseach, fhad ’s a bha sinn a’ dèanamh filmichean mu dheidhinn Pàipear Uibhist ann an Dalabrog airson Series 2 Enterpise cuide ri Eairdsidh MacAoidh a bha na neach-deasachaidh aig an àm. Mar a thionndaidh gnothaichean a-mach ghabh e pàirt mhòr sna filmichean aithriseach (Gàidhlig agus Beurla), ach a bharrachd air an sin thug e dà agallamh dhuinn agus dà phìos “to camera” air a thoil fhèin, agus iad sin san stoidhle shònraichte aige ann an guth soilleir làidir. Abair toradh dhuinne agus dhan obair a bha sinn a’ dèanamh!

Ach cha b’ e sin ach toiseach an sgeòil. Beagan bhliadhnaichean an dèidh sin, nuair a bha am pròiseact air gluasad air adhart rud beag, agus a’ feuchainn ri obair chlàraidh a bhrosnachadh sa choimhearsnachd, chaidh Màiri Mhoireasdan a thadhal air Tormod a-rithist, agus e a-nis a’ fuireach ann an Griomasaigh. Bha Màiri a’ sireadh sgeulachdan – agus sin a fhuair i gun teagamh sam bith! Nan robh i dìreach air “Àiridh na h-Aon Oidhche” a-mhàin fhaighinn ’s i a bhiodh toilichte, ach a-rithist, aon uair ’s gun robh Tormod air tòiseachadh bha e doirbh stad a chur air. Agus mar sin fhuair sinn dhachaidh le “Blàr Chàirinis” sa chamara againn cuideachd, agus an dà sgeul sin a’ nochdadh air an duilleag “Storytellers” againn fhèin, ach cuideachd an dèidh sin air an gabhail agus air an leasachadh le TRACS aig an Scottish Storytelling Centre ann an Dùn Èideann.

B’ e an ath rud a bh’ aig Màiri An Cogadh Mòr – pròiseact a rinn i le Comann Eachdraidh Uibhist a Tuath. Bha pàirt aig Tormod an sin cuideachd, agus tillidh sinn thuice sin aig an deireadh. Ach an uair sin, thàinig am “Big Bang” – dà phròiseact mòr a rinn Tormod air ar son san dà bhliadhna mu dheireadh. ’S e fhèin a dh’fhaighnich an toiseach am biodh ùidh againn ann an sreath de sgeulachdan a bha e air sgrìobhadh a chlàradh. Cha b’ e ruith ach leum dhuinn gabhail ris! ’S iad sin na seachd bhideothan a nochd an toiseach mar “Sgeulachdan Thormoid” ann an 2015. Le tiotalan mar “Mìorbhailtean ann am Barraigh”, “Bodach nan Serviettes”, agus “A Bhean-uasal Nicìomhair à Cnoc an t-Soluis air a’ Bhac” tha fios agad fiù ’s mus cluinn thu iad gu bheil spòrs gu bhith agad gan èisteachd. Agus ged a bha Tormod a’ faireachdainn aois (78) a-nis, agus a’ leughadh a-mach a’ mhòr chuid dhiubh, bha stoidhle aige fhathast na dhòigh-lìbhrigidh.

Agus an uair sin, dìreach an uiridh, lean sinn “Sgeulachdan Thormoid” le “Saoghal Thormoid”, agus iad air an cur còmhla air an aon duilleag “Norman Maclean”. ’S e a th’ ann an “Saoghal Thormoid” ach sreath de chòmhraidhean anns an tug e dhuinn trì uairean gu leth dhen Ghàidhlig as fheàrr a chluinneas tu riamh san latha a th’ ann. Air an cur air dòigh le Soillse tha na clàraidhean sin air a dhol a-staigh dhan Digital Archive of Scottish Gaelic (DASG) aig Oilthigh Ghlaschu mar-thà. Faodaidh sinn a bhith cinnteach gun cùm iad sin sgoilearan agus luchd-rannsachaidh chànanachais trang gu leòr sna bliadhnaichean ri teachd! Ach chan ann a-mhàin airson na Gàidhlig aige, ach cuideachd na beachdan agus na cuimhneachan aige air beatha nan Gàidheal an dà chuid ann an Glaschu agus sna h-Eileanan. Mar a thuirt Àrd-Ollamh Conchúr Ó Giollagáin an seo, “Tormod’s life is an acknowledgement of the cultural wealth of Gaelic society, and by virtue of this archive, he represents an ambassador to its future.”

Agus chan eil teagamh ach gun tug an obair sin buaidh shònraichte air Gordon Wells, a rinn na clàraidhean. Mar a thuirt e ann an àite eile, “There’s plenty of laughter and entertainment along the way, of course, but it’s well worth listening to Norman for many other reasons than that: vividly recalled childhood memories of mid-Twentieth Century Glasgow and the Hebrides; open introspection on the community relations issues of those days, and their lingering effects; wide-ranging discussion of creative influences in music, literature, and popular entertainment; all brought right up to date with acute, and sometimes cutting, commentary on current affairs, but topped off with a generous commitment to the continued sharing of cultural gems. And all in language that I, as my mother’s son, can only describe as beautiful.” Nach e a bha fortanach gun d’ fhuair e an cothrom na clàraidhean seo a dhèanamh!

San dealachadh, measg nam molaidhean às gach ceàrn a th’ air tighinn troimhe mu dheidhinn Tormod, gu h-àraid air na bliadhnaichean mu dheireadh aige air ais ann an Uibhist, ’s iomadh duine a th’ air iomradh a thoirt air cho deidheil ’s a bha e air cuideachadh a thoirt don òigridh sna h-eileanan a bha a’ feuchainn ri grèim a chumail air ceòl agus cultar na Gàidhlig. Bha sin cho soilleir ’s a ghabhas san fhilm eile seo a rinn e airson Guthan nan Eilean, san t-sreath “The Great War” a chuir Màiri Mhoireasdan ri chèile. Sgrìobh e na rannan seo gu sònraichte airson na cloinne aig Sgoil Chàirinis (an sgoil dhan deach a mhàthar, agus i air a h-athair fhèin a chall sa chogadh). Tha teachdaireachd shònraichte aige dhaibh, agus chìthear gu soilleir cho mòr ’s a bha e a’ còrdadh ris a bhith ga lìbhrigeadh – agus, gun teagamh, mar a chord e riuthasan a bhith ga èisteachd. Abair dìleab!

Tha ar co-fhaireachdainnean a’ dol dhan teaghlach aige, agus dhan h-uile duine a bha dlùth ris, no a choimhead às a dhèidh sna bliadhnaichean mu dheireadh. Agus tha sinn gu sònraichte an comain Peigi is Mike Townsend a chuidich sinn le bhith a’ cur na clàraidhean mu dheireadh air dòigh, a bharrachd air a h-uile rud eile a rinn iad airson Tormod. ’S cinnteach nach bi a leithid ann a-rithist, ach tha sinn cho taingeil aig Guthan nan Eilean gun robh e cho deònach ar cuideachadh. Ged a bhios e fhèin agus an cànan aige bhuainn a-nis, ’s e a thug eisimpleir dhuinn. Tha cothrom agus còir againn an eisimpleir sin a leantail. Fois shìorraidh dha anam.

Categories: CALL, Community, Research, UGC, Video

Norman’s World – In Print!

13/06/2017 1 comment

 

For all that the Guthan nan Eilean project is about recording “Island Voices”, and so capturing and curating speech, there are those who still prefer to read – and not just online but off paper. With that in mind, the Soillse-supported “Saoghal Thormoid” series featuring Norman Maclean in conversation with Gordon Wells has now been made available in printable format.

This document, “Saoghal Thormoid – Norman Maclean: Synopses and Transcripts“, contains a verbatim written version of all the recordings in the series, and is free to download. Complementing the transcripts are the brief synopses of each day’s discussion previously published online.

What’s additionally new, however, is the Foreword by Conchúr Ó Giollagáin, Director of Soillse and Gaelic Research Professor at the University of the Highlands and Islands, in which he maps out the significance of Norman’s lifelong contribution to Gaelic culture, and the potential for research and recovery that work of this nature embodies.

“Tormod’s life is an acknowledgement of the cultural wealth of Gaelic society, and by virtue of this archive, he represents an ambassador to its future.” Give it a read!

Categories: Community, Research

Dance in the Car Park

06/05/2017 Leave a comment

There was a warm welcome back to Uist for Will Lamb and Naomi Harvey this weekend, when they led a “Danns’ ri Puirt” workshop at Talla Chàirinis in North Uist – so warm, in fact, that they held it in the car park rather than inside the hall! It was part of the Ceòlas annual Òran ’s Fonn song festival, which stretches over three days.

In this clip Will and Naomi talk, in Gaelic and English, about their research collaboration, and how they’re seeking to put it to practical effect, by actually trying out putting singing and dancing together. You can also get a taste of the workshop itself, as Liam Alastair Crouse, from Ceòlas, and visiting students on the Gaelic Immersion for Teachers course at the University of Strathclyde willingly put theory to test…

Categories: Classes, Community, Research, Video

Meetings in Lewis and Harris

10/04/2017 Leave a comment

More meetings coming up. Please spread the word.

Categories: Community, Research

Dòmhnall Uilleam Stiùbhart

03/04/2017 2 comments

Dr Donald William Stewart is based at Sabhal Mòr Ostaig on the Isle of Skye.

Here he talks to Gordon Wells in Gaelic about the research module that the college will be conducting in Gaelic communities, as part of the Soillse “Leacag” corpus development project funded by Bòrd na Gàidhlig.

He emphasises in particular the important role of day-to-day speakers of the language in shaping the overall results.

Tha Dòmhnall Uilleam gu bhith a’ siubhal tro na h-eileanan a-muigh ann an ùine nach bi fada, airson bruidhinn ri daoine agus na beachdan aca fhèin a chlàradh. Cumaibh cluas ri claisneachd!

Categories: Community, Research, Video

Public Meetings on Gaelic

11/03/2017 Leave a comment

Please spread the word. The more the merrier!

Categories: Community, Research
%d bloggers like this: